Kampania społeczna SPÓJRZ DZIECKU W OCZY

Symulator wad i chorób wzroku

Przybij

Przybij piątkę i wesprzyj działalność fundacji VEGA!

Korzystanie z praw autorskich dla dobra osób niepełnosprawnych – wzmianka

Dostęp do nauki i szeroko rozumianej informacji jest podstawą funkcjonowania tzw. „społeczeństwa informacyjnego”, którym to terminem niewątpliwie można określić również społeczność Unii Europejskiej, której członkiem od 01.05.2004 r. jest Polska. Znaczącą częścią społeczeństwa są osoby niepełnosprawne, w tym niewidomi i słabowidzący, która ze względu na dysfunkcje organizmu mają niewątpliwie ograniczony dostęp do informacji. Ustawodawca polski chcąc ułatwić dostęp do wiedzy osobom niepełnosprawnym, jak również dostosowując prawo krajowe do prawa Unii Europejskiej, wprowadził w ramach dozwolonego użytku przy korzystaniu z utworów, art. 331 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 1994 r. Nr 24 poz. 83).

Wskazany przepis pozwala na korzystanie z praw autorskich dla dobra osób niepełnosprawnych na zasadach szczególnych w stosunku do reszty społeczeństwa.

?Art. 331: Wolno korzystać z już rozpowszechnionych utworów dla dobra osób niepełnosprawnych, jeżeli to korzystanie odnosi się bezpośrednio do ich upośledzenia, nie ma zarobkowego charakteru i jest podejmowane w rozmiarze wynikającym z natury upośledzenia?.

Przed wprowadzeniem wspomnianej regulacji osoby niepełnosprawne mogły korzystać z utworów na takich samych zasadach jak wszyscy pozostali, na mocy tzw. przepisów o dozwolonym użytku. Najistotniejsze znaczenie dla osób niepełnosprawnych miał wówczas art. 23 pr. aut. stanowiący tzw. dozwolony użytek osobisty.

?Art. 23. 1. Bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Przepis ten nie upoważnia do budowania według cudzego utworu architektonicznego i architektoniczno-urbanistycznego oraz do korzystania z elektronicznych baz danych spełniających cechy utworu, chyba że dotyczy to własnego użytku naukowego niezwiązanego z celem zarobkowym.

2. Zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego?.

Regulacje obowiązujące przed wprowadzeniem art. 331 nie były wystarczające dla zagwarantowania równości w dostępie do informacji i nauki dla osób niepełnosprawnych i okazało się konieczne wprowadzenie szczególnego uregulowania w postaci wyżej wymienionego przepisu.

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych daje możliwość korzystania z utworów bez wiedzy autora i co do zasady bez konieczności zapłaty wynagrodzenia za to korzystanie. Unormowanie takie ma służyć wywarzeniu pomiędzy interesem podmiotów praw autorskich (twórców), a interesem społecznym polegającym na jak najszerszym dostępie do utworów i informacji w nich zawartych. Dozwolony użytek osobisty dotyczy ogółu społeczeństwa, zaś korzystanie z utworów dla dobra osób niepełnosprawnych ma służyć wyłącznie tej grupie społecznej. (por. art. 23 i 331 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.). Dozwolony użytek utworów ograniczony jest do normalnego korzystania z utworu i nie może godzić w słuszny interes twórcy (art. 35 pr. aut.). Oznacza to, że z utworu można korzystać tylko zgodnie z jego przeznaczeniem, a korzystanie nie może znacząco ograniczyć przychodów twórcy. Przykładowo, zeskanowanie podręcznika i rozpowszechnienie go pomiędzy większością potencjalnych odbiorców, a nie tylko wśród osób, których niepełnosprawność uzasadnia korzystanie z takiej formy utworu, mogłoby doprowadzić do zaprzestania sprzedaży, co bez wątpienia godziłoby w słuszne interesy twórcy.

Ze wzmiankowaną kwestią korzystania z praw autorskich dla dobra osób niepełnosprawnych wiąże się bardzo wiele zagadnień z zakresu prawa autorskiego, czy też prawa w ogóle. Zagadnienie to zostało tutaj tylko zasygnalizowane, gdyż jego krótkie omówienie miało na celu wskazanie możliwości zgodnego z prawem używania, a nawet ingerowania w treść utworów, o ile jest to konieczne do pozyskania informacji przez osoby niepełnosprawne.